REMCOKOUWENHOVEN.NL

In oktober van dit jaar moet op www.rijksoverheid.nl een geheel nieuwe website voor de rijksoverheid staan. Nu is www.rijksoverheid.nl nog de url voor postbus 51 informatie. Lees op Frankwatching een toelichting op deze plannen. Kern is: de departementale websites verdwijnen op termijn, daarvoor in de plaats komt er een (1) site met alle informatie van de rijksoverheid.

De vernieuwing van www.rijksoverheid.nl is onderdeel van het project Overheidscommunicatie Nieuwe Stijl (ONS) Dit project is geboren vanuit een bezuinigingstaakstelling. In ambtelijke taal: “In het project ONS werken de ministeries samen aan een slankere, flexibel georganiseerde en kwalitatief hoogwaardige communicatiediscipline. Een discipline die ontkokerd communiceert, de rijksbrede beleidsprioriteiten volgt en zich stevig nestelt in het hart van het beleid”.

25 mei vind er een debat plaats met als thema “Eén website voor de gehele rijksoverheid: is dat een goed idee?”. Aangezien ik hier niet bij kan zijn schrijf ik dit berichtje als bijdrage aan de discussie.

Bezuinigen?
Een bezuinigingstaakstelling als bron van inspiratie klinkt wel een beetje armoedig. Waar is de visie? Welk probleem lost www.rijksoverheid.nl op?

Communicatie of openbaarheid?
De nieuwe website lijkt volledig gericht te zijn op communicatie. Waarom niet veel meer aandacht voor de insteek van de Openbaarheid van Bestuur? Het gaat in mijn beleving niet in essentie om de vraag HOE je communiceert, maar om de vraag hoe je de overheid transparant, toegankelijk en controleerbaar maakt, oftewel WAT je communiceert. De centrale vraag is dan dus ook niet hoe je de informatie presenteert (op 1 of meer websites), maar welke informatie je openbaar en toegankelijk maakt. Hoe zorg je er voor dat je alle relevante gegevens/informatie beschikbaar kunt maken? Kan de rijksoverheid straks hard maken dat alle informatie die via de Wet Openbaarheid Bestuur (WOB) opvraagbaar is, via internet, proactief, toegankelijk gemaakt wordt? Dat vergt veel meer dan een nieuwe, ongetwijfeld mooie en slim ingerichte, website. Dat vergt een adequate organisatie en dat vergt bovenal een attitude die gericht is op openheid.

Open Overheid?
In hoever is de nieuwe website straks leverancier van open en toegankelijke overheidsdata? Kunnen gebruikers zelf gebruik maken van de aangeboden informatie? Komen er API’s die de overheidsinformatie ook in technische zin toegankelijk maken? Of blijft het een op zenden ingericht platform? “U mag wel kijken, maar nergens aanzitten”? Oftewel is www.rijksoverheid.nl een stap in de richting van een open overheid, of is het oude wijn in nieuwe zakken?

Mosterd na de maaltijd?
Een debat nu met als vraagstelling of www.rijksoverheid.nl wel een goed idee is, terwijl de site al in oktober gelanceerd zal worden, klinkt wel erg als mosterd na de maaltijd. Ik hoop desalniet te min dat het debat van 25 mei ofwel duidelijk maakt dat de ONS meer is dan een nieuwe website, ofwel dat het debat de planmakers een zetje in de goede richting zal geven.

In Amerika wordt een levendig debat gevoerd over manieren waarop de overheid, via internet, transparanter gemaakt kan worden. Het memorandum “Transparency and Open Government” dat President Obama op de dag van zijn inauguratie ondertekende is daar een belangrijk voorbeeld van.

Eerder schreef ik al over afgevaardigde Honda die een oproep deed om met suggesties te komen om web2.0-technieken bij de overheid te introduceren.

Gisteren op O’Reilly een interessant artikel over dit onderwerp: “Transforming the Relationship between Citizens and Government“. Advies van Vanessa Fox van O’Reilly: investeer in het doorzoekbaar maken van overheidsinformatie. Geen hoogdravend advies met een sexy web2.0-gehalte, maar wel een advies dat in mijn ogen de basis vormt waarop verdere ontwikkelingen gebouwd kunnen worden. Twee stappen: (1) breng je informatiehuishouding op orde, en (2) maak die informatie toegankelijk. Dat klinkt simpel, maar dat is het, zeker in eerste instantie niet. Daarom het advies van Vanessa Fox: begin nou eerst eens door je overheidswebsite searchengine toegankelijk te maken. Betere zoekresultaten maken dan het materiaal dat er toch al is beter vindbaar.

Mijn ervaring met de doorzoekbaarheid van overheidswebsite is niet al te positief. Het advies van O’Reilly lijkt me dan ook voor Nederland van toepassing.

Of zoals Gordon Brown het zegt: “We have clearly got the balance wrong when online businesses have higher standards of transparency than the public services we pay for and support”.

Eerder was het Obama die een stevig pleidooi uitsprak voor een transparante en open overheid.

Ik heb eigenlijk geen idee wat de Nederlandse regering hierbij voor standpunt in neemt. Ik kom helaas weinig eenduidige visie tegen.

Als je op de hoogte wilt blijven van wat de Tweede Kamer allemaal doet ben je aangewezen op Tweedekamer.nl. De site is in de loop van de tijd flink vernieuwd. Maar voor achterliggende documenten (wetsvoorstellen, verslagen etc.) ben je nog altijd aangewezen op Parlando.

Parlando
Parlando is een product van de SDU en een zeer geslaagd resultaat van een serieuze poging om zoveel mogelijk data onvindbaar te maken. Het lukt mij zelden of nooit daar iets in terug te vinden. Op zich is dat ook een prestatie natuurlijk, maar als verantwoordingsinstrument van de volksvertegenwoordiging is het volkomen ongeschikt.

Kamervragen
Stel nu eens dat je wilt weten welke kamervragen er gesteld zijn en wat de antwoorden waren. Via tweedekamer.nl kom je dan op de kamervragen pagina terecht. Door het parlement wordt er kennelijk nog altijd vanuit gegaan dat iedereen Microsoft gebruikt, want de bestanden worden doodleuk in .doc format aangeboden. Ooit van NOiV of Webrichtlijnen gehoord? Nee, dan kun je toch echt beter terecht op kamervragen.com. In wiki vorm worden alle kamervragen aangeboden. Gesorteerd op indiener, minister, fractie of datum. Prima toegankelijk. De site houdt de vragen sinds 1 januari bij, antwoorden staan er nog niet tussen. Ik kan dus nog niet vaststellen of dat ook zo toegankelijk is als het overzicht van de vragen zelf. Wie er achter deze site zit, is mij nog onduidelijk (de info-pagina is nog leeg), maar dat komt nog wel. Ik vermoed dat het een particulier initiatief is.

Copyright en disclaimer
Oh ja, en dan nog een nabrander. De site van de Tweede Kamer heeft een interessante disclaimer. Zo staat er bijvoorbeeld “geen garantie worden gegeven of belofte worden gedaan dat deze gegevens en informatie vrij zijn van fouten of omissies“. Tja… wat moet ik daar mee? Is wat er op old school papier verschijnt dan wel gegarandeerd foutloos? Of moet ik er voor de zekerheid maar van uit gaan dat alle uitingen van de Tweede Kamer niet per definitie foutloos zijn? En wat te denken van deze: “Het is niet toegestaan de verstrekte informatie en gegevens … te gebruiken voor doeleinden waarvoor het ongepast is, of in gevallen waarin de kans bestaat dat er misverstanden over de oorsprong kunnen ontstaan, dan wel in gevallen waarin men doet voorkomen dat het door de Tweede Kamer der Staten-Generaal is geautoriseerd“. Dus, de info op tweedekamer.nl is niet door de Staten Generaal geautoriseerd? En wat is ongepast gebruik? We hebben het hier toch over openbare informatie? Bizar.

Het leuke van een weblog is dat men erop kan reageren. Dat kan als reactie onder een berichtje, maar ook via de mail. Zo kreeg ik recent een mailtje van iemand die bezig is na te denken over de betekenis van web2.0 voor de overheidscommunicatie. Een onderwerp dat mij ook buitengewoon boeit. Een paar dingen die mij daarbij opvallen/bezighouden:

- de toevoeging 2.0 wordt te pas en te onpas gebruikt om vooral hip te willen klinken (kerken2.0 bijvoorbeeld). En waarom zou de overheid toch in hemelsnaam ‘hip’ moeten zijn? Een twitterende IB-groep (in 2 maanden 6 updates en 62 (hoera!) followers) doet mij denken aan een vijftiger in een te blitse cabrio (of ben ik nu cynisch?);

- wil de overheid al die open-communicatie wel echt? Het feit dat de webloggende bestuurder al weer aan de horizon lijken te verdwijnen is veelzeggend;

- het feit dat iets technisch kan, wil nog niet zeggen dat het voor de overheid ook zinvol is om te gebruiken. Zie bijvoorbeeld Virtueel Helmond. Misschien is het wel mooi, maar alleen toegankelijk voor mensen die windows gebruiken. En ik maar denken dat de overheid toegankelijk moet zijn voor alle burgers.

Mijn advies aan overheden die nadenken over web2.0: stap 1: zorg eerst eens dat de informatievoorziening op orde is: helder, toegankelijk en vindbaar, stap 2: benut web2.0 technieken (rss bijvoorbeeld) om die informatievoorziening te vervolmaken, stap 3: begin pas aan echte web2.0 toepassingen als je bereid bent de inbreng van participerende burgers serieus te nemen.

Aline Klingenberg, mijn echtgenote, had al een tijdje geleden een stuk geschreven over webloggende bestuurders en de juridische aspecten die daarbij een rol kunnen spelen. Nu is het dan eindelijk gepubliceerd. Ook destemvan.nl besteedt er aandacht aan.

De komende weken staan in het teken van de begroting. De stapel met begrotingsstukken overstijgt de 20cm dikte alweer ruimschoots. De kunst is om in die wirwar aan gegevens de meest relevante informatie te vinden. Vanavond hebben we, ter voorbereiding op het begrotingsdebat, een expert-meeting met de accountant. Volgende week dinsdag, 2 november, komt de begroting in de raadscommissie aan de orde, waarna we op woensdag 10 november de begroting in de raadsvergadering bespreken.

Je zou denken dat zo’n begroting prominent op de gemeentelijke website vermeld zou staan. Niets is minder waar. Om de begroting te vinden moet je eerst bedenken dat je door moet klikken naar ‘Digitaal Gemeentehuis Groningen’. Op die pagina moet je vervolgens op het idee komen om door te klikken naar ‘Beleid’. En als je dan goed zoekt in de lijst met mogelijkheden zul je een verwijzing naar de ‘Gemeentebegroting 2005′ vinden. Mocht u zo slim zijn geweest om op de voorpagina te zoeken naar ‘begroting 2005′ dan had u gelezen dat er geen resultaten zijn gevonden. Als u op ‘gemeentebegroting’ had gezocht, dan was u uitgekomen bij de begroting van 2003. Wie mij kan vertellen met welke zoekterm je bij de begroting 2005 terecht komt verdient een eervolle vermelding.

Gisterenavond en vanmorgen te gast geweest bij de conferentie “Andere Overheid en ICT”. Zoals de titel al doet vermoeden ging de conferentie over de rol die ICT kan spelen bij het vernieuwen van de overheid. Ik mocht optreden in een sessie met als titel “Bestuurders op het web”. Doel van die deelsessie was om de evaringen van bestuurders met een eigen website met de aanwezigen te delen. Peter Rehwinkel, burgemeester van Naarden vertelde over zijn ervaringen met zijn website en dat deed ik ook. De sessie werd afgesloten met een commentaar door Prof Zuurmond, hoogleraar “ICT en de toekomst van het openbaar bestuur”.

Een weergave van mijn verhaal:

Internet heeft zich stormachtig ontwikkeld. Tien jaar geleden hadden de meeste aanwezigen van deze conferentie waarschijnlijk nog nooit van internet gehoord. Het stereotype beeld van een gemiddelde internetter “jong, blank, mannelijk en hoog opgeleid” zal waarschijnlijk al niet meer kloppen aangezien ruim 60% van de Nederlandse gezinnen aangesloten is op internet (aldus recentelijk het Financieel dagblad). Maar het zal ongetwijfeld nog wel waar zijn dat lager opgeleiden, of mensen met een laag inkomen, gemiddeld minder toegang hebben tot internet dan hoogopgeleiden of mensen met hogere inkomens. Kortom: de gemiddelde internetter is nog altijd niet gelijk aan de gemiddelde burger.

Het aantal bestuurders/politici met een eigen website groeit snel. Niemand weet precies hoeveel raadsleden een site hebben, maar de redactie van destemvan.nl was zo vriendelijk mij de laatste telling van hun databestand te geven: 101 websites van raadsleden. Maar, op een totaal van minstens zeveneneenhalf duizend raadsleden is 101 websites toch nog buitengewoon laag. Wethouders met een eigen website zijn zo mogelijk nog uitzonderlijker: 32 (waarvan 7 in Utrecht, 7 in Rotterdam en 6 in Tilburg). Het meest uitzonderlijk zijn momenteel burgemeesters met een eigen site: destemvan.nl komt op 5 stuks.

Ik ben in november 2002 met mijn eigen website begonnen om meerdere redenen:
- ik zocht een manier om mijn standpunten te kunnen uitdragen;
- ik zocht een ‘eigen etalage’, om te laten zien wie ik ben en wat ik doe;
- ik zocht een manier om publiekelijk verantwoording af te kunnen leggen van mijn werk als raadslid.
Een website, en in het bijzonder een weblog, leek mij daartoe het ideale instrument. En in de bijna 2 jaar die ik mijn site nu, vrijwel dagelijks, bijhoudt, heb ik er zeer positieve ervaringen mee op gedaan.

De manier waarop bestuurders/politici zich op internet presenteren is zeer divers. Raadsleden presenteren zich over het algemeen nadrukkelijk als partijlid. Hoewel het soms zoeken is naar de gemeente waar ze in de raad zitten (ook op mijn website is dat niet op de eerste oogopslag duidelijk trouwens). Bij wethouders ligt dat al wat gecompliceerder. Jan Hamming, wethouder in Tilburg, en een voorloper als politicus op internet, presenteert zich niet als partijlid, maar als bestuurder van Tilburg. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Assen, waar wethouder Gerrit Piek zich juist wel nadrukkelijk als PvdA-lid presenteert, of VVD-er Tom van Maurik in Leeuwarden.

Bij burgemeesters met een website ligt de manier van presenteren ook zeer divers. Annemarie Jorritsma, burgemeester van Almere, heeft dan volgens destemvan.nl een eigen website, maar veel meer dan een c.v. met foto is het niet. Heel anders ziet de site van Ivo Opstelten, burgemeester van Rotterdam eruit. Maar zijn site is in feite onderdeel van de website van de gemeente Rotterdam en ik betwijfel of hij persoonlijk veel inbreng heeft op z’n site. Geheel anders is dan de website van Peter Rehwinkel, burgemeester in Naarden. Voor zover ik kan nagaan is hij de enige burgemeester die zelf z’n eigen site bijhoudt en wiens site daarmee dan ook echt een persoonlijke presentatie is.

Ik ben er van overtuigd dat in de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 internet een grote rol zal gaan spelen. Het is te verwachten dat tegen die tijd veel meer raadsleden zich op internet zullen presenteren en dat alleen het hebben van een site niet meer een profileringspunt zal zijn, maar wel de manier waarop je er mee omgaat. Een paar tips:
- Hou het simpel. Al te veel toeters en bellen leidt alleen maar af van de boodschap.
- Hou het kort: lange verhalen leest niemand van een scherm (dit verhaal is daar dus een slecht voorbeeld van).
- Hou je site bij: actualiteit is van groot belang.
- Hou het relevant: wie zit te wachten op je vakantiefoto’s?
- Hou je lezers voor ogen: wat je om 1 uur ’s nachts, met een borrel op, nog vindt kunnen, wordt de volgende dag, door je lezers, waarschijnlijk een stuk minder gewaardeerd.
- Bedenk van te voren hoe je met reacties wilt omgaan. Heb je de tijd en de wil om te reageren? En hoe wil je omgaan met vervelende reacties?
- Beantwoord je mail!
- Als je het doet, doe het dan goed. Geen site is altijd nog minder erg dan een slechte site.

Ten slotte: als je het goed doet, heb je met een eigen website een prachtig communicatiemiddel in handen, dat ook nog eens als naslagwerk dienst kan doen.

Volgende week ben ik te gast bij het VNG-congres “Andere Overheid en ICT”. Tijdens dat congres hou ik een presentatie in de parallelsessie “Bestuurders op het web: gemeentebestuurders over hun ervaringen met eigen websites”. Collegaweblogger Peter Rehwinkel, burgemeester van Naarden is co-presentator. Andere co-presentator is Prof Zuurmond, hoogleraar “ICT en de toekomst van het openbaar bestuur” en oprichter van ZENC. Met zulke co-presentaties valt er niet alleen wat te brengen aan kennis en ervaring maar ook vast een heleboel te leren.

Dank voor de diverse reacties op mijn vorige berichtje. Valt mij op dat de meeste reacties positief zijn. Da’s mooi. Neemt niet weg dat ik er van overtuigd ben dat het BIS beter kan. Daar gaan we dus mee aan de slag. Overigens werd ik er fijntjes opgewezen (via de mail) dat de zoekfunctie in het BIS van Eindhoven nog minder goed functioneert dan die van Groningen. Ik had in een reactie nogal opgegeven over de vormgeving van Eindhoven, maar kennelijk heeft ook die site z’n beperkingen.

Nu even een voorbeeld van hoe het Groningse bestuurlijk informatiesysteem functioneert. Op de homepage van de gemeente vind je de melding “College oppert nogmaals bedelverbod”. Goh, interessant denk je. Daar wil ik meer van weten. Je volgt de link. In eerste instantie valt je oog op de melding dat er minder huwelijken in de stad zijn voltrokken, maar na een beetje scrollen vind je inderdaad het bericht dat het college een bedelverbod voorstelt. In dat bericht de volgende zinsnede: “Het college van B&W stelde de gemeenteraad november vorig jaar al voor om een bedelverbod in te stellen, maar dat plan stuitte op weerstand van veel gemeenteraadsleden.” Stel dat je daar meer van wilt weten. Dan zou een linkje naar het betreffende raadsvoorstel en een linkje naar het verslag wel handig zijn. Stel je bent volhoudend en je gaat zelf op zoek in het BIS. Zoeken op de term “bedelverbod” levert 1 hit op: Verslag gemeenteraad 29 oktober 2003. Daarin komt het woord “bedelverbod” inderdaad voor. Als je het hele document hebt geladen (55 pagina’s, zelfs met ADSL duurt dat nogal even) kom je er achter dat op pagina 17 het woord bedelverbod valt, maar dat het hier gaat om de bespreking van de Stadsvisie. Hmm.. waar vind ik dan wel meer over dat eerste voorstel voor een bedelverbod? Eens even proberen op “bedelen”. Dat levert 7 bestanden op. Dat ziet er beter uit. Nu vinden we dus zowel het oorspronkelijke voorstel als het verslag van de behandeling van dit stuk. De aanhouder wint, dat blijkt maar weer. Ja zult u zeggen, je had ook meteen op ‘bedelen’ kunnen zoeken. Ja, inderdaad, achteraf was dat beter geweest, maar mag ik er even aan herinneren dat in het persbericht sprake is van ‘bedelverbod’. Dan is het logisch op ‘bedelverbod’ te zoeken. Toch? Voor de enthousiastelingen de volgende uitdaging: vind het nieuwe voorstel voor een bedelverbod.

Wat zou er wat mij betreft beter kunnen aan ons BIS: