REMCOKOUWENHOVEN.NL

Eerder schreef ik al over de vreemde situatie dat er gemeenten zijn die geld vragen om inzicht te geven in openbare informatie. Daar kwam toen nog bij dat de Vereniging Nederlandse Gemeente op zn zachtst gezegd dubbelzinnig advies geeft over de Wet Openbaarheid van Bestuur aan gemeenten.

Brenno de Winter, onderzoeksjournalist en bloggend als Bigwobber, was de aanleiding voor mijn eerdere artikel en hij geeft nu zelf een uitgebreide toelichting. Strekking van zijn verhaal: het is toch vreemd dat, sommige, gemeenten flinke bedragen in rekening brengen voor het verstrekken van openbare informatie.

In de vroegere papieren wereld kon je je nog voorstellen dat er kopieerkosten in rekening gebracht werden (je had het anders ook nog wel gratis zelf mogen overschrijven). Maar in een digitale wereld? Zou het niet uitgangspunt moeten zijn dat openbare overheidsinformatie via de website voor iedereen (want openbaar) toegankelijk is? Nu weet ik uit ervaring dat dit veel makkelijker gezegd dan gedaan is. Maar om dat eigen gemis nu te garneren met een flinke factuur voor iemand die toch die informatie wil hebben, is wel heel apart.

Vanuit de gemeente kan ik me de redenering trouwens wel indenken: tjonge, waarom wil iemand dat nou allemaal weten? Die informatie hebben we niet klaar liggen. Dat moet dus uitgezocht worden. En wie gaat dat dan betalen? Kom, laten we daar dan maar leges voor in rekening brengen.

Helaas, dat laatste mag helemaal niet. Nog afgezien van het morele standpunt (openbare informatie moet kostenloos beschikbaar zijn) zijn deze facturen ook juridisch kwestieus: alleen kosten die betrekking hebben op te maken kosten voor de reproductie, mogen namelijk in rekening worden gebracht.

In Amerika wordt een actieve discussie gevoerd rondom de transparantie van het Recovery programma (het economisch reddingsprogramma van de Amerikaanse overheid). Doel van de discussie is om het publiek inzicht te geven in het nut en de effecten van het reddingsplan. Veel van de suggesties die op The National Dialogue zijn gedaan hebben te maken met het beschikbaar en toegankelijk maken van overheidsinformatie.

De manier waarop in Amerika het openbare debat wordt gevoerd over het transparanter maken van de overheid vind ik geweldig. De technische voorstellen zijn inspirerend, maar zijn, zeker voor Nederland, vele stappen voor de muziek uit. Ben zeer benieuwd wat de feitelijke resultaten van deze discussie zullen worden. En ben nog meer benieuwd wat wij daar dan van kunnen leren voor het transparanter maken van de Nederlandse overheid.

Het Openbaar Bestuur handelt in principe in de openbaarheid. Dat is ook niet zo vreemd voor een publieke organisatie die betaald wordt door publiek geld (belastingen). Echter, die openbaarheid gaat niet vanzelf. Vandaar ook dat we een wet hebben die openbaarheid afdwingt (Wet Openbaarheid Bestuur). Vervolgens is het natuurlijk de vraag hoe overheden met die wet om gaan. Is men in principe transparant en wordt die wet als steuntje in de rug gezien? Of is men liever niet transparant en wordt die wet als lastig ervaren?

VNG
Als je dit advies (pdf) van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) leest krijg je de indruk dat de WOB vooral als lastig wordt gezien.

Wat is er aan de hand?
Een journalist diende bij alle Nederlandse gemeenten een WOB-verzoek in om te achterhalen op welke manier die gemeenten rekening houden met het actieprogramma Nederland Open in Verbinding. Dit actieprogramma propageert het gebruik van open source software en open standaarden in de publieke sector. Het advies van de VNG komt er nu op neer dat gemeenten geadviseerd worden om toch vooral de maximale termijnen voor de beantwoording te benutten. Of lees ik het dan erg zwartgallig?

SP
De SP tweede kamerfractie stelde vragen over deze zelfde kwestie. Die vragen waren vooral naar aanleiding van de vaststelling dat diverse gemeenten hoge kosten in rekening brengen voor hun antwoorden.

Via: www.nu.nl

Vorige week melde GeenStijl dat het Openbaar Ministerie, of preciezer het Centraal Justitieel Incasso Bureau (wie kent ze niet?), vast liep in het grote aantal WOB (Wet Openbaarheid Bestuur) verzoeken. Wie een bekeuring krijgt voor een verkeersovertreding kan via de Wet Openbaarheid Bestuur inzage vragen in de achterliggende bewijsstukken. Flitsservice had daartoe een stappenplan opgesteld. Die WOB verzoeken leidden er regelmatig toe dat bekeuringen werden vernietigd. Dat leidde tot tevreden Flitsservice bezoekers. Een mooi voorbeeld van hoe de overheid vast kan lopen in haar eigen regelgeving. Burgers hebben recht op inzage, vandaar de Wet Openbaarheid Bestuur, maar als men op grote schaal daadwerkelijk gebruik van dat recht gaat maken, loopt de boel vast.

Politie korps Noord-Holland Noord heeft daar wat op gevonden. Alle flitsfoto’s, plus andere overige WOB-opvraagbare info, worden op internet geplaatst. Via een code die op de bekeurig staat kan men inloggen en alle relevante info inzien. Kijk, dat is nou eens een positieve actie. Een voorbeeld dat navolging verdient. Waarom plaatst de overheid niet gewoon alle info die via de WOB opgevraagd zou kunnen worden op internet? Nog te vaak wordt iets pas openbaar als daar eerst om gevraagd wordt (via een voor de aanvrager omslachtige en voor de behandeld ambtenaar arbeidsintensieve procedure) Internet leent zich prima voor dit soort actieve openbaarheid. En het voldoet aan de bedoeling van de wet: namelijk het inzichtelijk maken van het overheidshandelen. Dan zijn initiatieven als bigwobber niet meer nodig. Zo ver is het echter nog lang niet, luis in de pels acties zoals van Flitsservice zijn, wat mij betreft, dan ook toe te juichen.

Je zou toch mogen denken dat de eerste beleidsdaden van een nieuwe president de dingen bevat die hij belangrijk vindt. Wat dat betreft is het veelzeggend en buitengewoon interessant om dit memorandum van Barack Obama te lezen. Het memorandum is op de dag van de inauguratie verschenen en gaat over Open Government. Obama zet daarin uiteen, en geeft opdracht tot een grotere openheid van de Amerikaanse overheid. Lees z’n openings paragraaf:

My Administration is committed to creating an unprecedented level of openness in Government. We will work together to ensure the public trust and establish a system of transparency, public participation, and collaboration. Openness will strengthen our democracy and promote efficiency and effectiveness in Government.

Daaronder nog 3 thema’s: Government should be transparent, government should be participatory, government should be collaborative. Dat het niet bedoeld is als vrijblijvend blabla mag misschien wel blijken uit de formulering van de opdracht aan de uitvoerder van dit geheel: binnen 120 dagen aanbevelingen formuleren die tot actie gaan leiden.

Fraai!

De Britse regering heeft deze week de winnaars bekend gemaakt van de prijsvraag Show Us a Better Way. Het idee van de prijsvraag is om mensen uit te nodigen de Britse overheid te helpen “become more open, transparent and effective through better use of published information.”

De winnaars zijn verdeeld in 3 categorieen:

Overheidsinformatie is openbaar. Dat klinkt voor menigeen als een open deur (immers, de overheidsinformatie wordt met belastinggeld vergaard) maar dat is het helaas niet. Dat niet alle overheidsinformatie openbaar is op zich nog wel logisch, denk daarbij aan veiligheidsinfo of informatie die de onderhandelingspositie verzwakt. Maar het gros van de overheidsinfo behoort openbaar te zijn. Om die openbaarheid af te dwingen kennen we in Nederland de Wet op de Openbaarheid van Bestuur (WOB). Maar ik heb de indruk dat die wet met name gebruikt wordt door journalisten en een enkele actievoerder. Je moet wel heel erg graag bepaalde informatie willen hebben voordat je een beroep op de WOB zult doen.

Dat dat ook anders kan bewijzen ze in Groot Brittannie. MySociety.org is een Britse organisatie die allerhande websites ontwikkelt die burgers ondersteunt in hun positie ten opzichte van de overheid. Sinds kort heeft MySociety de site ‘WhatDoTheyKnow‘ het licht laten zien. Hoewel de site nog in ontwikkeling is (zelfs een naam is er nog niet echt), maar hij functioneert al wel. Hoe het werkt? Je kunt via de site informatie opvragen bij overheidsinstanties. MySociety stuurt dat verzoek door en publiceert de voortgang van het verzoek en alle reacties. Daarmee wordt alle informatie die iemand opvraagt tevens beschikbaar voor elke andere bezoekers van de site. Prachtig! Lees vooral ook het waarom:

You pay taxes, and then Government does things with the money. All sorts of things that affect your life, from healthcare through to national defence. Some it does badly, some it does well. The more we find out about how Government works, the better able we are to make suggestions to improve the things that are done badly, and to celebrate the things that are done well.

David Rietveld is het zoeksysteem voor bestuurlijke stukken van de gemeente Den Haag eens ingedoken. Dat levert interessante resultaten op. Helaas levert het Groningse bestuurlijke informatiesysteem dit soort informatie niet op. Er is nog een wereld te winnen als het over de openbaarheid van het bestuur gaat.

Dank voor de diverse reacties op mijn vorige berichtje. Valt mij op dat de meeste reacties positief zijn. Da’s mooi. Neemt niet weg dat ik er van overtuigd ben dat het BIS beter kan. Daar gaan we dus mee aan de slag. Overigens werd ik er fijntjes opgewezen (via de mail) dat de zoekfunctie in het BIS van Eindhoven nog minder goed functioneert dan die van Groningen. Ik had in een reactie nogal opgegeven over de vormgeving van Eindhoven, maar kennelijk heeft ook die site z’n beperkingen.

Nu even een voorbeeld van hoe het Groningse bestuurlijk informatiesysteem functioneert. Op de homepage van de gemeente vind je de melding “College oppert nogmaals bedelverbod”. Goh, interessant denk je. Daar wil ik meer van weten. Je volgt de link. In eerste instantie valt je oog op de melding dat er minder huwelijken in de stad zijn voltrokken, maar na een beetje scrollen vind je inderdaad het bericht dat het college een bedelverbod voorstelt. In dat bericht de volgende zinsnede: “Het college van B&W stelde de gemeenteraad november vorig jaar al voor om een bedelverbod in te stellen, maar dat plan stuitte op weerstand van veel gemeenteraadsleden.” Stel dat je daar meer van wilt weten. Dan zou een linkje naar het betreffende raadsvoorstel en een linkje naar het verslag wel handig zijn. Stel je bent volhoudend en je gaat zelf op zoek in het BIS. Zoeken op de term “bedelverbod” levert 1 hit op: Verslag gemeenteraad 29 oktober 2003. Daarin komt het woord “bedelverbod” inderdaad voor. Als je het hele document hebt geladen (55 pagina’s, zelfs met ADSL duurt dat nogal even) kom je er achter dat op pagina 17 het woord bedelverbod valt, maar dat het hier gaat om de bespreking van de Stadsvisie. Hmm.. waar vind ik dan wel meer over dat eerste voorstel voor een bedelverbod? Eens even proberen op “bedelen”. Dat levert 7 bestanden op. Dat ziet er beter uit. Nu vinden we dus zowel het oorspronkelijke voorstel als het verslag van de behandeling van dit stuk. De aanhouder wint, dat blijkt maar weer. Ja zult u zeggen, je had ook meteen op ‘bedelen’ kunnen zoeken. Ja, inderdaad, achteraf was dat beter geweest, maar mag ik er even aan herinneren dat in het persbericht sprake is van ‘bedelverbod’. Dan is het logisch op ‘bedelverbod’ te zoeken. Toch? Voor de enthousiastelingen de volgende uitdaging: vind het nieuwe voorstel voor een bedelverbod.

Wat zou er wat mij betreft beter kunnen aan ons BIS:

Even mezelf kietelen: op de site van Open Overheid staat mijn weblogje vermeld:

In Groningen is de fractievoorzitter van de lokale VVD Remco Kouwenhoven ‘elke dag van de partij’ met zijn weblog. Een informatieve site die consequent op een zeer professionele wijze wordt bijgehouden.

Kijk, zo lezen we het graag natuurlijk.