Recent nam de gemeenteraad van Heemstede het besluit om de raads (en commissie) vergadering niet langer schriftelijk te notuleren. De beraadslagingen zijn voortaan te beluisteren via het audioverslag. De gemeente Heemstede volgt hiermee het voorbeeld van heel wat andere gemeenten waar ook gebruik gemaakt wordt van audio- of videoverslaglegging.

Volgens mij zijn er twee vragen aan de orde:
1) zijn er wettelijke voorschriften die bepalen op welke manier verslag van de beraadslagingen moet worden opgemaakt?
2) welke vorm van verlaglegging is het meest wenselijk.

Mij zijn geen wettelijke voorschriften bekend. De gemeentewet bepaalt dat de gemeente de vergaderingen van het gemeentebestuur publiekelijk aankondigt (art. 19) en die vergaderingen moeten publiekelijk toegankelijk zijn (art 23). Art 23 lid 5 bepaalt verder dat een besluitenlijst openbaar gemaakt wordt. Wettelijke bepalingen ten aanzien van de wijze van notuleren zijn er niet.

Rest de vraag welke manier van verslaglegging het meest wenselijk is. Volgens mij is dit aan de gemeenteraad zelf om te beoordelen. Niet iedereen heeft internet, dus als je toch alleen via internet verslag wilt leggen van de vergaderingen is het wel zo netjes om iets te regelen voor diegene die geen toegang tot internet hebben. In de gemeente Heemstede is dit bijvoorbeeld gedaan doordat burgers op het stadhuis de audioverslagen mogen beluisteren. Ook is het modelijk een CD-rom met het verslag aan te vragen.

Kortom, ik zie geen reden waarom audio- of videoverslaglegging van de raadsvergaderingen onwettig danwel onwenselijk zouden zijn.

Niet te goeder trouw
De gemeente Ede stelt dat Marcel van Buren niet te goeder trouw was. Hij wist dat de betreffende documenten vertrouwelijk waren. Toen hij ze op internet aantrof had hij de gemeente moeten waarschuwen en niet er in de raadsvergadering uit citeren. Burgemeester Van der Knaap laat nader onderzoek doen. Ik neem aan dat hij dat hij ook meteen laat uit zoeken hoe het kan dat er vertrouwelijke stukken op de website gepubliceerd worden.

Appeltje te schillen
Burgemeester Van der Knaap heeft waarschijnlijk nog een appeltje te schillen met Van Buren. Het D66 raadslid had namelijk al eerder een akkefietje met burgemeester Van der Knaap. Of zullen we maar aannemen dat een en ander niets met elkaar te maken heeft?

Nieuws
De gemeente Ede vindt dit allemaal niet echt nieuwswaardig, op haar site maakt de gemeente geen melding van deze kwestie. Dat er blauwalgen in de heidebloemplas zijn gevonden, dat is pas nieuws natuurlijk.

- In zijn presentatie hield Marc-Jan Ahne zijn gehoor voor dat er in de gemeentewet geen wettelijke verplichting is opgenomen tot het notuleren van raadsvergaderingen. Mocht de gemeente een besluitenlijst maken, dan moet die wel openbaar gemaakt worden. Maar zelfs het maken van een besluitenlijst is niet wettelijk verplicht. Kortom, gemeenten moeten niks, maar mogen heel veel. Uiteraard is het in veel gemeenten gebruikenlijk dat er (meer of minder uitgebreide) verslagen van de raadsvergaderingen worden gemaakt. Het videoverslag kan daar een zinvolle aanvulling op zijn.

- De gemeente Bedum was de eerste gemeente in Nederland die de raadsvergadering via internet ging uitzenden. Inmiddels zijn een groot aantal gemeenten ook gebruik gaan maken van, vormen van, videonotulering. Tijdens de workshop kregen we uitgebreide toelichtingen van de gemeente Tynaarlo en Haarlemmermeer.

- Wat mij opvalt is dat in de getoonde voorbeelden nog maar beperkt gebruik wordt gemaakt van het linken naar onderliggende documenten (raadsvoorstellen bijvoorbeeld). Alleen het aanhoren van een vergadering, zonder de stukken te kennen waarop de vergadering betrekking heeft, is maar beperkt zinvol lijkt me.

- De huidige toepassingen gaan er, nog, vanuit dat de bezoekers Microsoft gebruiken. Gemeenteraadoplossingen.nl gaf aan dat zij binnenkort systeem onafhankelijk hopen te zijn.

- Als ik de ontwikkelingen zo bekijk, dan zie ik een versmelting van het traditionele tekstnotuleren en het videonotuleren. Tekst is eigenlijk nog nodig om het doorzoeken van het (video) verslag te faciliteren. Maar met een beetje vooruitziende blik is het niet onmogelijk om te zien dat videobeelden omgezet kunnen worden in tekst. Dat bespaart dan aanzienlijk op de kosten van het schriftelijk notuleren.

Officieel is het reilen en zeilen van de gemeenteraad openbaar (het heet niet voor niets “openbaar bestuur”), maar in de praktijk was het stemgedrag volkomen ontoegankelijk. Vanmiddag was ik te gast bij de lancering van watstemtmijnraad.nl. Tot mijn vreugde is de gemeente Groningen een van de deelnemers in deze, door het ministerie van BZK gefinancierde, pilot. Op watstemtmijnraad kan iedereen het stemgedrag van (een aantal) gemeenteraden nakijken. Groningen, Almere, Enschede en Woerden doen aan deze pilot mee. De bedoeling is dat de pilot over enige tijd geevalueerd gaat worden (zo gaat dat met pilots), maar andere gemeenten kunnen zich ondertussen al wel aansluiten. Wie volgt?

Vandaag werd ook petities.nl gelanceerd. Een eveneens mede door het ministerie van BZK gefinancieerd initiatief om het organiseren van petities te vereenvoudigen. Beide projecten dragen hun steentje bij aan het versterken van de, lokale, democratie. Tijdens de discussie, die ik mocht voorzitten, kwamen een aantal interessante discussiepunten naar voren. Een eerste inventarisatie:

- De Tweede Kamer is zeer zeker niet het lichtend voorbeeld. Parlando (het informatiesysteem van de Tweede Kamer) is voor normale stervelingen volkomen ontoegankelijk. Ondanks herhaalde aankondigingen lijkt daar vooralsnog geen verandering in te komen. Dat de vertegenwoordiger van de tweedekamer griffie het vandaag liet afweten is veelzeggend;

- Steun van de overheid is noodzakelijk. Particuliere initiatieven zijn er genoeg, maar het ontbreekt veelal aan middelen;

- De belangrijkste rol van de overheid is niet zozeer het zelf ontwikkelen van allerhande toepassingen, maar het bieden van toegankelijke informatie. Open Standaarden zijn daarbij cruciaal. Onderzoekers van Princeton University komen tot een soortgelijke conclusie;

- De techniek maakt niet het verschil. Internet verlaagt wel is waar drempels, maar zonder politieke wil om er echt iets mee te doen bloeden de initiatieven dood. Politieke partijen en de overheid als geheel ziet allerhande internet initiatieven al snel als een bedreiging van hun machtsbasis (kennis is immers macht). Burgerinitiatieven, petities, etc lopen daardoor stuk om politieke onwil.

Ik heb beide websites nog maar amper bekeken, dus een inhoudelijke beoordeling volgt later.

De videoboodschappen van staatssecretaris en 3 burgemeesters zijn hier te bekijken.

Voor wie nu wil weten wie wat gestemd heeft, zijn er nauwelijks antwoorden te vinden. Je moet wel een erg grote diehard zijn (of heel veel tijd over hebben) om in dit soort verslagen te gaan zoeken naar het stemgedrag van de raadsleden. Ik schreef er als raadslid diverse keren over dat ik vind dat dit anders moet.

Inmiddels gloert er licht aan de horizon. Op de experimentenpagina van het Ministerie van Binnenlandse Zaken kwam ik de vermelding tegen van een site in ontwikkeling: www.watstemtmijnraad.nl De site is nog niet in de lucht, maar de naam doet veel goeds vermoeden. De bedoeling is dat er korte samenvattingen van raadsbesluiten op komen inclusief het stemgedrag van de raadsleden. Groningen is overigens een van de pilot gemeente in dit BZK-experiment. Ik begrijp dat nog voor de zomer de eerste versie live zou moeten gaan. Ik ben benieuwd!

Update: OOG-radio besteedde aandacht aan dit item.

Ik was er nog niet aan toe gekomen om te schrijven over de geheel vernieuwde site van de Groningse gemeenteraad. Is het geen beauty? Hoewel, die kleur…….

Een paar observaties:
- ondanks de uitgesproken wil om geleidelijk aan over te stappen op open source software is de site alleen volledig functioneel te bekijken met Internet Explorer. Nu zijn er ook voor Firefox wel tools beschikbaar maar dat blijft behelpen. Ook de voorpagina is alleen in IE netjes te bekijken. Dat kan dus nog beter dames en heren!
- Een punt waar ik al regelmatig aandacht voor heb gevraagd is het inzichtelijk maken van het stemgedrag van de gemeenteraad. Dat is inmiddels een klein stukje verbeterd. Op de pagina met raadsbesluiten valt nu te lezen welke besluiten er genomen zijn. Dat is al een hele vooruitgang, aangezien het tot voor kort nodig was om het complete verslag te lezen om te weten te komen wat er allemaal besloten is. Maar… het is nog altijd niet mogelijk om het stemgedrag van fracties, laat staan van individuele raadsleden, na te zoeken. Ik blijf dat heel vreemd vinden. U wilt als kiezer toch de mogelijkheid hebben om na te kunnen zoeken wat de persoon waar u op gestemd hebt allemaal heeft uitgespookt in het stadhuis? Er wordt heel veel energie gestoken in het transparant maken van de besluitvorming (website, gezinsbode, gemeentelijk informatie-centrum, etc.). Maar de reeds genomen besluiten (en het stemgedrag van de raad) blijven lastig na te zoeken. Voor een actieve democratie is het niet alleen noodzakelijk dat documenten en vergaderingen openbaar zijn (dat is al het geval). Maar daarvoor is ook noodzakelijk dat raadsleden aanspreekbaar zijn op hun stemgedrag (dat is nog nauwelijks mogelijk).

Ondanks die twee kritische opmerkingen vind ik de nieuwe site een hele verbetering.

In tegenstelling tot de Tweede Kamer vergaderde de gemeenteraad vlot (de Tweede Kamer was vanochtend pas na half zes klaar, alsof je dan nog helder kunt debateren). Het was een weinig enerverende raadsvergadering. Dat is ook niet zo gek want zo veel nieuws was er niet aan de orde. De VVD diende vijf moties in, waarvan er drie een meerderheid kregen (geen slechte score).
- een motie, samen met GroenLinks, voor een fietspad over het winkelplein in Beijum Oost (aangenomen);
- een motie, samen met de Stadspartij, voor extra geld voor sport (verworpen);
- een motie voor bewegwijzering naar bedrijfjes in de wijken (verworpen);
- een motie, samen met de PvdA, om Groningen@Work snel te evalueren en vervolgens uit te breiden (aangenomen);
- een motie om door middel van een plan van aanpak zo snel mogelijk het aandeel allochtonen in de bijstand omlaag te krijgen (aangenomen).

Ik schreef al diverse keren over het via internet inzichtelijk maken van het stemgedrag van politici. Voor een goed functionerende democratie is het noodzakelijk dat de kiezers zonder veel moeite te weten kunnen komen waar hun volksvertegenwoordigers voor of tegen hebben gestemd. Het afleggen van openbare verantwoording is volgens mij een noodzakelijke voorwaarde voor een democratische rechtstaat.

Uit ergernis dat van de Groningse gemeenteraad het stemgedrag met goed fatsoen nergens terug te vinden is (of slechts met heel veel moeite), heb ik zelf enige tijd getracht het bij te houden. Dat koste echter zoveel energie dat ik daar maar weer mee ben opgehouden.

Maar, ik ben het met Linda Voortman eens, dat het niet volstaat om het stemgedrag, zonder enige context, openbaar te maken. Beter zou zijn om er vervolgens een link naar de verslaggeving, of de handelingen, aan toe te voegen. Het schijnt dat de Groningse griffie hier aan werkt. Lijkt mij een goede zaak!