Vandaag geinterviewd door RTV-Noord over de EU-grondwet. Zij zenden daar volgende week een programma over uit. Zoals de lezers van m’n weblog kunnen weten twijfel ik al een tijdje over die grondwet. Maar ik begin langzaam maar zeker meer naar ja te neigen. Belangrijke kwestie daarbij is wat mij betreft de vraag of we van een nee-stem beter zullen worden. Ik ben er van overtuigd dat als de EU-grondwet niet geratificeerd wordt (bij een meerderheid nee-stemmen dus), er opnieuw onderhandeld zal worden. Daar zal ongetwijfeld weer een hoop tijd mee gemoeid zijn (al die tijd blijft het dus bij het oude bepaald niet perfecte systeem). Maar cruciaal is voor mij vervolgens de vraag of die heronderhandelingen dan tot een voor Nederland beter resultaat zullen leiden. Ik denk het niet eigenlijk. De machtsverhouding binnen Europa, tussen grote en kleine landen, is niet gewijzigd. De landen waar het referendum een ja-meerderheid heeft gekregen zullen ook bepaald niet bereid zijn tot vergaande aanpassingen van het verdrag. Kortom, als de meeste Europese landen de grondwet zullen ratificeren (en als de meeste referenda een ja zullen opleveren), dan is de kans dat Nederland in z’n eentje een beter verdrag kan afdwingen buitengewoon klein. Dan is dus de keuze bij dit referendum tussen een ja voor een imperfecte grondwet (want dat is het zeker), of een nee, en dan nog jaren door met het huidige (zo mogelijk nog slechtere systeem) en vervolgens een verdrag waarvan ik niet verwacht dat het wezenlijk beter zal zijn. Kortom, ik neig weer een beetje verder naar ja. Wordt vervolgd.

Update: zie de reacties voor mijn reactie op ‘het filmpje’.

Als er één onderwerp is waar ik over twijfel, dan is het wel het referendum over het verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa (alleen die titel al is ingewikkeld). Laat ik eens een paar argumenten op een rijtje zetten:
Ik ben:
- voor Europese samenwerking;
- voor vrij verkeer van mensen, goederen en diensten;
- voor een versterking van de Europese buitengrenzen;
- voor een verdergaande harmonisatie van allerhande regelgeving (maar niet alle);
- voor de Euro.

Maar, ik ben:
- tegen het ondoorzichtige besluitvormingsproces van de EU;
- tegen het verlammende machtsdenken door landen als Frankrijk, Duitsland en Italië (om er maar een paar te noemen);
- tegen het gedrag van vriendjespolitiek en het doordrukken van nationale eigenbelangen (door met name de grote EU-landen);
- tegen een verdere macht van het Europese Gerechtshof (want als er ergens achterkamertjes bestaan dan is het daar wel);

Tja, en als je dat dan allemaal vindt, ga je dan voor of tegen stemmen?

Het zou mij geholpen hebben als er een fundamenteel debat was voorafgegaan aan dit referendum. Maar dat is niet zo. In een interview in de Elsevier zegt Balkenende over de EU: “Wij willen vooruit!”. Maar is dat wel zo? En waar willen we dan naar toe? En helpt deze “grondwet” daar bij?

Het is bij een referendum van belang om helder te krijgen wat de gevolgen van de mogelijke uitkomsten van het referendum zijn. Bij een overwegende ja-uitslag is dat wel duidelijk, dan zal het Nederlandse parlement het EU-verdrag ratificeren. Met andere woorden, dan committeert Nederland zich aan de EU-grondwet. Maar wat gebeurt er eigenlijk als er een nee-uitslag komt? Dat is minder duidelijk. Politiek-Digitaal vroeg het aan een aantal ‘experts’, zie hier de reacties (met dank aan destemvan.nl).

Een paar citaten van Jozias van Aartsen die oproept ja te stemmen bij het EU-referendum:

Ja!, wij zijn voor de Grondwet vanwege het immense belang voor de Nederlandse werkgelegenheid. Nederland heeft een open economie. Wij verdienen ons geld met handel en transport. De Europese interne markt, die in de Grondwet is verankerd en waar de onafhankelijke Europese Commissie blijvend op toeziet, schept in ons land welvaart en honderdduizenden banen. De Unie biedt een open ruimte voor kansen. Talloze grote en kleine ondernemers, studenten, onderzoekers en vaklui profiteren en genieten hiervan. Onze economische toekomst ligt in de Unie.

Ja!, wij zijn voor de Grondwet vanwege de Nederlandse veiligheid. Europese samenwerking op het gebied van illegale immigratie, criminaliteit en terrorisme is van vitaal belang. Dat wordt in de Grondwet beter en krachtiger geregeld dan nu. Dat is nodig, want terrorisme, zwartgeldstromen of vrouwenhandel kunnen niet effectief worden bestreden vanuit Nederland alleen. Het gaat vaak om internationale netwerken. Gezamenlijk valt daartegen een sterkere vuist te maken. Onze veilige toekomst ligt in de Unie.

Ja!, wij zijn voor de Grondwet vanwege de Nederlandse identiteit. Die is daarin ten volle gewaarborgd. Voor het eerst is bovendien bindend vastgelegd wat de Unie wel en niet mag doen. Van veel zaken blijft de Unie voorgoed af: volksgezondheid, sociale zekerheid, onderwijs, cultuur en sport bijvoorbeeld. Landen kunnen op die gebieden samenwerken, maar wij in Den Haag blijven daarover beslissen, nu en in de toekomst. Voor het eerst ook krijgen de nationale parlementen een rechtstreekse greep op ‘Brussel’. Ze kunnen wetgeving waar Brussel zich niet mee moet bemoeien tegenhouden, als negen van de 25 volksvertegenwoordigingen dat willen. Zo krijgt de Nederlandse burger meer invloed op de EU. Niet alleen via het Europese parlement (dat ook meer macht krijgt) maar ook via de Tweede Kamer. Daar gaan wij in de Kamer werk van maken. De toekomst van de Nederlandse democratie ligt in de Unie.

Vooralsnog reken ik mijzelf tot de sceptici, maar bovenstaande argumenten geven mij wel een zet in de ja-richting.

Gisteren is de stemwijzer door minister Pechtold in werking gesteld. Er is kennelijk nogal wat belangstelling voor want de site ligt op zn gat (of zou die gewoon stuk zijn?). Bij de alternatieve stemadviseur kreeg ik als resultaat: “U bent het op sommige punten wel en sommige punten niet eens met de grondwet. Aangezien het hier om een belangrijke wet gaat waarin principiele zaken voor langere tijd worden vastgelegd raden wij u aan om tegen te stemmen”. Dat klinkt alsof je pas voor zou mogen stemmen (volgens deze adviseur) als je het overwegend eens bent met de grondwet. Dat maakt nieuwsgierig.

Ik heb eens even naar de opzet van die ‘echte stemadviseur’ gekeken. Je krijgt 20 vragen. Per vraag kun je 3 punten krijgen als je voorkeur overeenstemt met de EU-grondwet en 1 punt als je voorkeur niet overeenstemt met de grondwet. Als je aangeeft geen mening te hebben, of een neutraal antwoord geeft krijg je 2 punten. Als je dus bij alle stellingen het antwoord geeft dat overeenstemt met de EU-grondwet krijg je in totaal 60 punten (20×3), als het bij alle stellingen oneens bent met de grondwet krijg je 20 punten (20×1). Bij vrijwel alle uitkomsten krijg je het advies om tegen te stemmen. Pas als je 55 punten of meer behaalt, krijg je het advies om voor te stemmen (“u bent het in grote lijnen eens met de grondwet. U kunt met een gerust geweten voor stemmen tijdens het referendum”). Ben benieuwd waar de ‘echtheid’ van deze adviseur hem eigenlijk in zit.

Naar mijn idee zijn dit soort stemwijzers gewoon instrumenten in de campagne en dus per definitie gekleurd. Dat zal zeer waarschijnlijk net zo zeer voor de ‘officiele’ als voor de ‘echte’ stemwijzer gelden. Door de manier van vragen stellen, de formulering, de onderwerpkeuze, en de bepaling van het advies, kan de uitkomst beinvloed worden.

Het referendum over de EU-Grondwet zal op woensdag 29 juni gehouden worden. Het lijkt de VVD-fractie een prima idee om diezelfde dag ook het Groningse referendum over de Grote Markt te houden. Voordeel van dat samenvallen is dat het flink in de kosten kan schelen. Stemlokalen etc hoeven dan maar 1 keer gehuurd te worden. Ook de bemensing van de stemlokalen hoeft dan maar 1 keer. Over de vraag of het tactisch in het voordeel van de voor- dan wel tegenstanders van de Grote Marktplannen is, kun je allerhande filosofien ophangen, maar een eenduidige conclusie levert dat bij mij niet op. Dan mag het kostenaspect de doorslag geven. Ben benieuwd of de Groningse referendum-commissie tot dezelfde aanbeveling komt.

Update: volgens de Volkskrant wordt het EU-referendum al op 1 juni gehouden. “Deze datum, voorgesteld door een onafhankelijke commissie, moet formeel nog bekrachtigd worden door vice-premier De Graaf”, aldus de Volkskrant. Ik baseerde mijn bericht van vanochtend op de NRC. Zit niks anders op dan te wachten op het formele besluit. Mocht het EU-referendum trouwens 1 juni worden dan kan het niet samenvallen met het referendum over de Grote Markt, want dat kan op zn vroegst 12 weken na openbaarmaking van de referendumdatum, op zn vroegst 1 april, gehouden worden.