Soms lees je opmerkingen over bestuurders die ‘van de ene naar de andere receptie’ gaan. Nu valt dat in de praktijk nogal mee, maar misschien toch goed eens te schetsen hoe dat in de praktijk kan uitpakken.

In Haren hebben we op diverse manier met Prorail te maken. Prorail heeft een nieuwe milieuvergunning aangevraagd voor hun emplacement in Onnen. Gemeente en Prorail werken samen aan het terugdringen van geluidsoverlast langs het gehele spoor (geluidsschermen en een aantal concrete overlastsituaties) en de gemeente werkt aan de herinrichting van het stationsgebied en heeft Prorail daarbij nodig voor de tunnel onder het spoor. Kortom, we hebben in diverse projecten, met allerhande verschillende betrokkenen, te maken met Prorail.

Enige tijd geleden was ik te gast op de Voorwaarts Voorwaarts. Gedeputeerde Mark Boumans had alle provinciale wethouders verkeer uitgenodigd om een tochtje over het wad te maken. Tijdens dat uitje ontmoette ik de Dhr Mulder, directeur Regio Noord Oost van Prorail. Al pratend stelden we met elkaar vast dat Haren en Prorail wel veel met elkaar van doen hebben. De heer Mulder zei dat het voor hem onmogelijk was om met alle gemeenten die aan het spoor liggen afzonderlijk contact te onderhouden, maar aangezien er in Haren zoveel speelde, het toch wel goed zou zijn om een bestuurlijk overleg te organiseren.

Zo gezegd zo gedaan. Recent kwam Dhr Mulder naar Haren en spraken burgemeester Fennema en ik uitgebreid met hem. Dankzij een zorgvuldige ambtelijke voorbereiding konden we de diverse onderwerpen langslopen en alle ervaringen (en mogelijke) knelpunten bespreken. Dat leidde tot diverse concrete afspraken. De resultaten van die afspraken zullen de komende tijd zichtbaar worden in de verschillende projecten waar we mee bezig zijn. En voor een concreet geval van overlast hebben we, dankzij dit gesprek, hopelijk ook een goede oplossing in het verschiet.

Kortom, ja, als bestuurder krijg je nogal wat uitnodigingen voor recepties etc. Maar, het is zeker niet alleen maar voor de gezelligheid. Mede dankzij dit soort informele contacten ben je als bestuurder in staat het belang van de gemeente goed tot z’n recht te laten komen.

Een gemeente besturen is balanceren tussen wat urgent en belangrijk is en wat minder urgent, maar ook belangrijk is. Voor niet urgent en onbelangrijk is al helemaal geen tijd natuurlijk (voor meer over deze begrippen, zie Stephen Covey, “First Things First”, 1994).

Belangrijk, maar minder urgent, zijn allerhande onderwerpen die op de planning staan maar die niet perse vandaag actie vereisen. Zo zijn we bijvoorbeeld bezig met het opstellen van een nieuw gemeentelijk verkeer- en vervoersplan (GVVP). Dat moet voor de zomer van 2012 klaar zijn, wel belangrijk, niet urgent. Of de overdracht van taken (de decentralisaties) aan de gemeenten, grotendeels zijn die ‘pas’ in 2013 en 2014 aan de orde, maar de voorbereiding is in volle gang, wel belangrijk, niet urgent.

Uit mijn ervaring als raadslid weet ik dat je dit soort onderwerpen al lang ziet aankomen, maar dat ze vaak pas echt actueel worden op het moment dat er een concreet voorstel ligt. Als wethouder daarentegen ben ik heel veel bezig met de voorbereiding en loop je het risico de besluitvorming als een ‘laatste hobbel’ te gaan zien. Als college willen we dit niet laten gebeuren en daarom hechten we veel waarde aan de inbreng van onze inwoners en aan de betrokkenheid van de raad. Liefst al ver voor de uiteindelijke besluitvorming.

Dwars door dit soort lange termijn trajecten komen allerhande zaken op die direct actie vereisen, ze zijn urgent èn belangrijk. Asbest in zwembad De Scharlakenhof bijvoorbeeld, een foutieve bouwvergunningprocedure bij Intermezzo, of een plotseling verzoek tot huisvesting van 46 Chinese kunstenaars ter voorbereiding van het China Lights Festival in de Hortus. Dit soort ongeplande ontwikkelingen komen soms zeer ongelegen en vragen veel van de gemeentelijke organisatie en het bestuur om in zo goed mogelijke banen te leiden. Als ik dan sommige reacties op de website van Haren de Krant lees die beweren dat hier allerhande kwade bedoelingen achter zitten (bij het aantreffen van asbest in het zwembad bijvoorbeeld) dan is er toch echt sprake van grote overschatting van onze invloed. Bij dit soort ontwikkelingen is het ‘alle hens aan dek’ in het gemeentehuis. De gemeenteraad is ook alert en vereist adequaat geïnformeerd te worden en in staat te worden gesteld de vereiste politieke besluiten goed overwogen te kunnen nemen.

In de alledaagse praktijk van een wethouder betekent dit alles dat de agenda wel altijd netjes volgepland staat, maar dat werkdagen regelmatig vol verrassingen zitten. Van ons als bestuurders en van onze ambtelijke organisatie, vraagt dat een grote mate van flexibiliteit. Veel onderwerpen komen in een gestage stroom voorbij (belangrijk en niet urgent), doorbroken door onderwerpen die belangrijk èn urgent zijn. Never a dull moment. Maar toch, aan het eind van de dag, als de besluiten genomen zijn en als ik een moment neem om terug te kijken op weer een drukke dag, ben ik steeds weer blij wethouder in Haren te mogen zijn.

Als college van burgemeester en wethouders krijgen we een groot aantal onderwerpen op ons bureau. Soms gaat het over grote bedragen, soms over kleine. Maar ook de ‘kleine bedragen’ verdienen onze aandacht. Kenmerkend voor de meeste onderwerpen is dat ze enig maatschappelijk belang hebben, waarvoor onze aandacht gevraagd wordt.

Zo was mijn aandacht de afgelopen periode diverse keren gericht op de buurt- en dorpshuizen van onze gemeente. Zolang die goed lopen hoeven we er, als gemeente, niet te veel extra aandacht aan te schenken. Maar bij problemen uiteraard wel.

In Haren hebben we vier buurt- en dorpshuizen: in Oosterhaar, Glimmen, Onnen en Noordlaren. Voor de zomer werd het college geconfronteerd met financiele problemen bij het buurthuis van Oosterhaar, De Mellenshorst. Met name doordat de vorige beheerder ziek was geworden en door nog een aantal tegenvallers, ontstonden er dusdanige financiële problemen, dat het voortbestaan van het buurthuis op het spel stond. Direct na de zomer meldde ook het bestuur van dorpshuis Onnen zich bij ons. Ook daar zijn, door een samenloop van omstandigheden, financiële problemen ontstaan. De vraag in beide gevallen was: wat moeten wij als gemeente doen?

De buurt- en dorpshuizen vormen een belangrijke voorziening in onze gemeente. Ze zijn een verzamelplek van allerhande activiteiten: vergaderingen, vrijetijdsbesteding, cursussen, feesten, culturele activiteiten, etc. etc. Vroeger was dat nog meer het geval dan tegenwoordig. Nu is er heel veel concurrentie: horeca, sportclubs, televisie, internet, etc. Dat is te merken aan de gemiddelde leeftijd van de bezoekers, die is behoorlijk hoog. Maar dat neemt allemaal niet weg dat nog altijd veel mensen gebruik maken van dit soort voorzieningen en daarom zijn ze ook voor de gemeente van belang.

Omdat wij als gemeente de buurt- en dorpshuizen belangrijk vinden, steken wij er geld in. De gemeente is eigenaar van de panden en we subsidiëren de besturen. Maar, om het echt tot een succes te maken is er meer nodig: een goed bestuur en actieve gebruikers. Gezamenlijk maken gemeente en buurtbewoners het buurt- of dorpshuis tot een succes. Maar, als er dan financiële problemen ontstaan en als het bestuur er alles aan heeft gedaan om de problemen eerst zelf op te lossen, dan is het toch uiteindelijk de gemeente die te hulp gevraagd wordt.

In het geval van Oosterhaar en Onnen heeft de gemeente besloten die hulp ook inderdaad te bieden. We vinden de voorzieningen te belangrijk om failliet te laten gaan. Maar de recente ervaringen roepen wel de vraag op hoe we kunnen voorkomen dat de besturen in de financiële problemen raken. Wat mij betreft zullen we eens goed na moeten denken of het nog wel realistisch is om van een bestuur, dat uit vrijwilligers bestaat, alle verplichtingen die bij het zijn van werkgever (van de beheerder) horen, te vragen. Zijn daar geen slimme oplossingen voor? Op de korte termijn springt de gemeente financieel bij, maar wat mij betreft gaan we voor de toekomst eens nadenken over andere oplossingen.

In een eerder weblogbericht schreef ik over de drie domeinen waarbinnen je je als wethouder, naar mijn observatie, beweegt. Het bestuurlijke, politieke en publieke domein. Vandaag een voorbeeld uit het bestuurlijke domein. De vorming van de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD).

Het Rijk heeft, op basis van de ervaringen met diverse (bijna) rampen en de daaropvolgende onderzoeken, geconcludeerd dat de meeste gemeenten te klein zijn om de complexe wet- en regelgeving rondom milieuvergunningen adequaat uit te kunnen voeren. Het verlenen van deze vergunningen, het houden van toezicht op de naleving hiervan en het handhaven in geval van overtredingen, vergt zo veel expertise dat je toch minimaal een verzorgingsgebied van zo’n 300.000 inwoners nodig hebt om de vereiste kwaliteit te kunnen bieden. Immers, als je als gemeente slechts een enkele keer per jaar op dit terrein actie hoeft te ondernemen, bouw je te weinig ervaring op en is het inhuren van dure experts vrijwel onhaalbaar.

Kortom, het Kabinet kwam tot de conclusie dat gemeenten de uitvoering van deze VTH-taken (vergunningverlening, toezicht en handhaving) regionaal moeten organiseren. Ergo: er moesten Regionale Uitvoeringsdiensten (RUD’s) komen. Gezien de vereiste schaal lag een regionalisering op het niveau van provincies voor de hand. Oftewel, de provincie zal de regie moeten voeren over het tot stand brengen van deze RUD’s.

In Groningen (link: http://www.provinciegroningen.nl/actueel/dossiers/regionale-uitvoeringsdienst-groningen/) overleggen 23 gemeenten samen met de provinciale overheid over de vorming van een Groningse RUD. 24 overheden dus die het met elkaar eens moeten worden. Dat valt niet mee, zeker niet als de historische balast van “Stad en Ommeland” en de daarbij behorende emoties mee spelen. Opdracht voor alle deelnemers, ga met z’n 24-en aan een grote ronde tafel zitten en probeer het met elkaar eens te worden. Wat laten we de RUD uitvoeren? Hoe besturen we dat geheel? En waar brengen we al die mensen onder? Diverse varianten passeren de revue, diverse argumenten worden gewisseld en aan het eind van de rit zijn we het niet met elkaar eens. En dan ligt er ook nog ter elfder uren een brief van de staatssecretaris die zijn eigen voorkeuren uitspreekt. Aan de betrokken wethouders de taak om te zorgen dat er voor 1 november een collegebesluit ligt.

Onder al dit bestuurlijke geweld dreigt het nut van dit alles al snel buiten beeld te raken. Waarom al dit gedoe?
- kwalitatief betere vergunningverlening, toezicht en handhaving met betrekking tot milieu wet- en regelgeving;
- lagere kosten (we moeten ook nog met z’n allen 100 miljoen bezuinigen op dit onderwerp);
- minder rompslomp voor aanvragers van vergunningen (bedrijven en burgers).

Het zal u niet verbazen dat ik een aanzienlijk deel van mijn tijd bezig ben met dit dossier. Het haalt niet de krant, het is niet sexy, maar het moet wel gebeuren.

Mijn eerste bijdrage aan deze B&W pagina ging over mijn eerste indrukken. Vandaag wil ik het over werkzaamheden hebben. Naar mijn ervaring laten de werkzaamheden van een wethouder zich in drie domeinen samenvatten.

Het bestuurlijke domein
Een belangrijk deel van mijn tijd gaat zitten in allerhande bestuurlijke overleggen. Bijvoorbeeld in de bestuurscommissie GGD (waar gemeenten gezamenlijk het bestuur van vormen), of in overleggen met alle Groningse gemeenten over het vormen van een nieuwe Regionale Uitvoeringsorganisatie (die allerhande milieuvergunningstaken op zich zal moeten nemen). Maar het gaat hier niet alleen over overleggen met andere overheden, ook overleg met de ouderenbonden, adviesraden, schoolbesturen, welzijnsorganisaties etc. horen in dit domein. Kenmerkend voor dit domein is het feit dat er sprake is van ‘professioneel’ contact. Niemand zit er vanuit eigen belang, maar vanuit het belang van de organisatie namens wie men optreedt.

Het politieke domein
Dit domein omvat eigenlijk alles dat te maken heeft met de interactie tussen gemeenteraad en college van B&W. Het gaat hierbij zowel om de formele besluitvorming (raadsvergaderingen), als om de voorbereiding daarvan (allerhande ambtelijke overleggen). Vrijwel alle dagelijks ambtelijke contacten spelen zich in dit politieke domein af. Immers, al die ambtelijke overleggen, portefeuillehoudersoverleggen, stuurgroepen, etc. zijn hoofdzakelijk bedoeld om politieke besluitvorming voor te bereiden, of komen voort uit eerdere besluitvorming. Kenmerkend voor dit domein is de hierarchische gezagsverhouding. Als lid van het college ben ik verantwoording verschuldigd aan de gemeenteraad, en de ambtelijke organisatie is verantwoording verschuldigd, via de directeur/gemeentesecretaris, aan het college.

Het publieke domein
Als openbaar bestuur staan wij ten dienste aan het publiek, de maatschappij. Bij de eerdere twee domeinen is die publieke verantwoording altijd op de achtergrond aanwezig, maar in dit domein is die relatie heel expliciet. Contacten met inwoners van Haren die iets willen vragen, een klacht hebben, zich zorgen maken, of leuke plannen hebben. Maar ook bijeenkomsten met bewoners naar aanleiding van allerhande ontwikkelingen. Openingen, startschotten, eerste stenen, toespraken, inontvangstnemingen, etc etc. Een veelheid van contacten waarbij centraal staat dat de wethouder daar niet namens zichzelf, maar namens het gemeentebestuur, aanwezig is.

Elk van deze domeinen vereist speciale vaardigheden. Bij het eerste domein gaat het vooral om vergaderen en onderhandelen, in het tweede om besturen en politieke vaardigheden, terwijl het laatste vooral sociale behendigheid vereist. De eerste twee maanden hebben me laten ervaren hoe veelzijdig het werk van wethouder is. Ik doe vanalles voor het eerst, maar ook alles met plezier.

Burgemeester en wethouders hebben elke maandag van 11.00 uur tot 12.00 uur een spreekuur. U kunt alleen terecht op het spreekuur als u hiervoor een afspraak heeft gemaakt. U dient hiervoor contact op te nemen met het bestuurssecretariaat via telefoonnummer 050 53 39 850 of e-mail secret@haren.nl.

Ik zal het volgende spreekuur wederom op twitter aankondigen. Dus trek in een gesprekje en koffie of thee? Kom langs.

Ruim een maand gelegen werd ik benaderd met de vraag of ik eventueel beschikbaar zou zijn als wethouder in Haren. Ik wist van de vacature die ontstaan was door het vertrek van Annalies Groot, maar dat ik daarvoor benaderd zou worden, was toch wel een verrassing. Na een aantal gesprekken en een sollicitatieronde viel de keus van de VVD-fractie definitief op mijn. Een paar dagen later volgde op 18 april mijn installatie als wethouder.

Bij veel eindverantwoordelijke functies hoort, voor de definitieve benoeming, een hele introductieperiode. Als je dan echt de verantwoordelijkheid overneemt, ben je er helemaal klaar voor. In het openbaar bestuur gaat dat vaak anders. Je wordt eerst verantwoordelijk en pas daarna volgt de introductie. De eerste weken voel ik me dan ook als een kat in een vreemd pakhuis.

Wat mij is opgevallen is dat ik zeer vriendelijk ben ontvangen. Veel aardige, behulpzame mensen. En, in de kern, is dat toch waar het om draait. Openbaar bestuur is mensenwerk. En de mentaliteit, de bereidwilligheid om behulpzaam te zijn, is wat een medewerker tot een goede medewerker maakt.

Een van de eerste onderwerpen waar ik al in mijn eerste week mee te maken kreeg is de ontwikkeling van de organisatie. Daar staat de gemeente Haren voor een belangrijke vraag: hoe willen wij ons zodanig organiseren dat wij, als gemeente, in staat zijn te voldoen aan de eisen die aan ons gesteld worden. Dat gaat deels over het rechtleggen van de spreekwoordelijke losse stoeptegel. Maar dat gaat ook over het uitvoeren van complexe wet- en regelgeving op het gebied van milieuvergunningen. Het recent gesloten bestuursakkoord tussen Rijk en andere overheden, beoogt diverse taken aan de gemeenten over te laten (delen van de AWBZ, het jeugdbeleid, en de nieuwe wet Werken naar Vermogen). Dat zijn allemaal complexe onderwerpen, waarbij we ons, als kleine gemeente, moeten afvragen hoe (en of) we dat allemaal zelf kunnen en willen uitvoeren. Een stevige, flexibele, ambtelijke organisatie is daarbij van cruciaal belang.

Inmiddels hebben we in het college de portefeuilleverdeling (wie gaat over wat) besproken. De uitkomst hiervan is dat ik mij met zorg, welzijn, cultuur, verkeer & vervoer, milieu en ICT ga bezighouden. Het zal nog wel enige tijd kosten om mij in te werken in al deze onderwerpen, maar ik heb er zin in. En samen met de ruim 180 medewerkers van de gemeente Haren gaan we proberen hier een succes van te maken.