REMCOKOUWENHOVEN.NL

In de media deze week diverse berichten over vroegtijdig afhakende raadsleden. Dit alles naar aanleiding van een onderzoek van BinnenlandsBestuur.

Overpeinzing: zou het verloop onder raadsleden wellicht minder groot zijn als de gemeenten hun raadsleden adequaat zouden ondersteunen door middel van een goede online informatievoorziening?

Ik kijk veel rond bij gemeenten naar hun raadsinformatiesystemen. En vaak zijn die voorzieningen, op z’n zachtst gezegd, krakkemikkig. Het komt het democratisch proces ten goede om te investeren in een goede informatievoorziening. Maar, het ondersteunt het werk van de raadsleden ook. Misschien iets om in verkiezingstijd aandacht aan te besteden?

Tja, echt nieuws is het niet: van alle gemeenten voldoet er niet een volledig aan de webrichtlijnen die door de overheid gesteld worden aan overheids websites. Daar komt nog bij dat er kennelijk ook nog weinig vooruitgang wordt geboekt. Hieronder een citaat uit de antwoorden (PDF) van de staatssecretaris naar aanleding van vragen over de webrichtlijnen gesteld tijdens de begrotingsbehandeling:

Vraag: Welk deel van de overheidswebsites voldoet inmiddels aan de webrichtlijnen?

Antwoord:
In totaal zijn er 125 webrichtlijnen waarvan er 47 automatisch kunnen worden getoetst. Voor de overige webrichtlijnen is handmatig onderzoek vereist. De resultaten uit de automatische toets geven een belangrijke indicatie van de toegankelijkheid van websites.
De maximale score is 47 punten in de automatische toetstool.
In onderstaande tabel treft u aan de metingen. Hoge of redelijke score betekent tussen 38 en 46 punten. Lage score is een score tussen 29 en 37 punten en een score lager dan 28 punten is een zeer lage score. Bij een lage en zeer lage score is er veel ruimte voor verbetering. Deze websites zijn niet of nauwelijks toegankelijk. Bij een hoge tot redelijke score is er wel gewerkt aan toegankelijkheid en is er nog ruimte voor verbetering.
De scores bij gemeenten laten nog weinig vooruitgang zien. Daarom zijn de webrichtlijnen in augustus ook opgenomen in de Versnellingsagenda ‘Betere dienstverlening met minder regeldruk’. 150 gemeenten krijgen vanaf oktober 2009 tot eind 2010 ondersteuning om hun website conform de webrichtlijnen te laten bouwen.

Helaas staan de namen van de gemeenten er niet bij. Ben eigenlijk wel nieuwsgierig.

In BinnenlandsBestuur van deze week een interessant artikel (geen link) over een klacht van een inwoner van de gemeente Heemstede die zich verzet tegen het vervangen van de schriftelijke notulen door een audio verslag. Volgens hem is het verslag van de gemeenteraadsvergaderingen niet langer voor iedereen toegankelijk en “verzuimt (de gemeente) op ernstige wijde (de) plichten die in de gemeentewet zijn opgelegd”.

Recent nam de gemeenteraad van Heemstede het besluit om de raads (en commissie) vergadering niet langer schriftelijk te notuleren. De beraadslagingen zijn voortaan te beluisteren via het audioverslag. De gemeente Heemstede volgt hiermee het voorbeeld van heel wat andere gemeenten waar ook gebruik gemaakt wordt van audio- of videoverslaglegging.

Volgens mij zijn er twee vragen aan de orde:
1) zijn er wettelijke voorschriften die bepalen op welke manier verslag van de beraadslagingen moet worden opgemaakt?
2) welke vorm van verlaglegging is het meest wenselijk.

Mij zijn geen wettelijke voorschriften bekend. De gemeentewet bepaalt dat de gemeente de vergaderingen van het gemeentebestuur publiekelijk aankondigt (art. 19) en die vergaderingen moeten publiekelijk toegankelijk zijn (art 23). Art 23 lid 5 bepaalt verder dat een besluitenlijst openbaar gemaakt wordt. Wettelijke bepalingen ten aanzien van de wijze van notuleren zijn er niet.

Rest de vraag welke manier van verslaglegging het meest wenselijk is. Volgens mij is dit aan de gemeenteraad zelf om te beoordelen. Niet iedereen heeft internet, dus als je toch alleen via internet verslag wilt leggen van de vergaderingen is het wel zo netjes om iets te regelen voor diegene die geen toegang tot internet hebben. In de gemeente Heemstede is dit bijvoorbeeld gedaan doordat burgers op het stadhuis de audioverslagen mogen beluisteren. Ook is het modelijk een CD-rom met het verslag aan te vragen.

Kortom, ik zie geen reden waarom audio- of videoverslaglegging van de raadsvergaderingen onwettig danwel onwenselijk zouden zijn.

Ik werd gewezen op een artikel op Bright.nl: “Bevrijd de Nederlandse Postcode“. Curieus bericht.

Het komt er op neer dat TNT-Post, een commercieel bedrijf, zich in feite op stelt als eigenaar van de postcodes. TNT ontvangt alle postcode informatie van de gemeenten, en vraagt er vervolgens geld voor als anderen het postcode bestand willen gebruiken.

Dat TNT geld vraagt voor haar dienstverlening is op zich prima. Maar dat TNT een monopolie lijkt te bezitten op de postcodes is vreemd. Een postcode is toch niet iets wat je een monopolist in handen wil geven, die er vervolgens geld aan mag verdienen? Waarom legt de overheid niet een open bestand aan, waar een ieder die dat wil gebruik van kan maken? Postcodes komen met dank aan publiek geld tot stand, dan zou het product, de postcode, toch ook publiek beschikbaar moeten zijn?

Er wordt veel gediscussieerd over open source software en open standaarden. Een open, transparante en controleerbare overheid is daarbij het wensbeeld. De huidige situatie met de postcodes illustreert nog maar eens dat er nog heel veel curieuse gesloten situaties bestaan die vragen om meer openheid.

De gemeente Alphen aan de Rijn plaatst opnieuw vertrouwelijke documenten op de website. Eerder schreef ik over een soorgelijk geval bij de gemeente Ede. Nu dus Alphen.

Gemeenten streven meer en meer openheid en transparantie na. Maar ik vermoed dat het plaatsen van vertrouwelijke documenten (in het geval van Alphen ging het om een koopovereenkomst) niet echt de bedoeling was. Deze voorvallen illustreren nog maar eens dat het online publiceren van documeten niet zo simpel is als vaak gedacht wordt.

Voor de gemeente Zoetermeer werk ik momenteel als projectleider aan de vernieuwing van het raadsinformatiesysteem. De vormgeving en inrichting van het document management systeem is daarbij een cruciaal onderdeel van het project. Fouten als van Ede en Alphen moeten uiteraard voorkomen worden.

In de BinnenlandsBestuur van deze week kwam ik een curieus bericht (geen link) tegen. De gemeente voert een onderzoek uit naar het lekken door een D66 raadslid van vertrouwelijke informatie. Het raadslid stelt dan hem geen blaam treft aangezien hij citeerde uit een door de gemeente op de website gepubliceerd document.

Niet te goeder trouw
De gemeente Ede stelt dat Marcel van Buren niet te goeder trouw was. Hij wist dat de betreffende documenten vertrouwelijk waren. Toen hij ze op internet aantrof had hij de gemeente moeten waarschuwen en niet er in de raadsvergadering uit citeren. Burgemeester Van der Knaap laat nader onderzoek doen. Ik neem aan dat hij dat hij ook meteen laat uit zoeken hoe het kan dat er vertrouwelijke stukken op de website gepubliceerd worden.

Appeltje te schillen
Burgemeester Van der Knaap heeft waarschijnlijk nog een appeltje te schillen met Van Buren. Het D66 raadslid had namelijk al eerder een akkefietje met burgemeester Van der Knaap. Of zullen we maar aannemen dat een en ander niets met elkaar te maken heeft?

Nieuws
De gemeente Ede vindt dit allemaal niet echt nieuwswaardig, op haar site maakt de gemeente geen melding van deze kwestie. Dat er blauwalgen in de heidebloemplas zijn gevonden, dat is pas nieuws natuurlijk.

OOg-radio besteedde aandacht aan de hoge notering van de gemeente Groningen op de NOiV ranglijst van overheden. Aan het woord kwamen Gjill Smit van de gemeente Groningen en ikzelf. Zie ook mijn eerdere berichtjes hierover.

Naar aanleiding van de ranglijst waarover ik maandag schreef verscheen er vandaag een berichtje op OOG-tv: “Groningen beste op gebied open source”.

Altijd leuk als Groningen ergens hoog scoort. En helemaal leuk als dit over open source en open standaarden gaat. Maar enige nuancering is toch wel op z’n plaats.

Ten eerste: van de ruim 450 gemeenten staan er maar 84 in de ranglijst. Waarschijnlijk doen veel van de gemeenten die niet reageerden het nog veel slechter. Maar ook een gemeente als Heerenveen, die juist heel veel met Open Source doet, ontbreekt in de lijst.

Ten tweede: sommige vragen die in de ranglijst aan de orde komen zijn wel erg vrijblijvend. Een manifest ondertekenen (10 punten) is mooi, maar zegt niet zo veel. Het hebben van een implementatie strategie (20 punten) is ook mooi, maar zegt nog niets over de realisatie van die strategie. Oftewel, alleen al met een paar letters op papier is al 30 punten te scoren.

Vandaag kwam ik een interessant lijstje van NOiV tegen. Deze ranking voorjaar 2009 laat zien hoe de Nederlandse overheden zich aan de richtlijnen en aanbevelingen van het NOiV houden. Op een rangorde van 0 tot 100 scoren de ministeries gemiddeld 64. De gemeenten doen het nog veel slechter met een gemiddelde scoren van 29,2. De grote gemeenten (> 175.00) doen het daarbij een stuk beter met een score van 56,9. De waterschappen scoren het slechtst (24,7).

De gemeente Groningen scoort trouwens heel netjes met 81,5 en staat daarmee tweede in de ranglijst van alle overheden. Als een van de oorspronkelijke voorvechters van Open Source en Open Standaarden in Groningen ben ik daar best wel een beetje trots op. Maar dat de overheden gemiddeld zo slecht scoren is bedroevend natuurlijk. Kennelijk wordt er nogal verschillend aangekeken tegen transparantie, leveranciersonafhankelijkheid, en toegankelijkheid van overheidinformatie (om maar een paar argumenten te gebruiken).

Eerder schreef ik al over de vreemde situatie dat er gemeenten zijn die geld vragen om inzicht te geven in openbare informatie. Daar kwam toen nog bij dat de Vereniging Nederlandse Gemeente op zn zachtst gezegd dubbelzinnig advies geeft over de Wet Openbaarheid van Bestuur aan gemeenten.

Brenno de Winter, onderzoeksjournalist en bloggend als Bigwobber, was de aanleiding voor mijn eerdere artikel en hij geeft nu zelf een uitgebreide toelichting. Strekking van zijn verhaal: het is toch vreemd dat, sommige, gemeenten flinke bedragen in rekening brengen voor het verstrekken van openbare informatie.

In de vroegere papieren wereld kon je je nog voorstellen dat er kopieerkosten in rekening gebracht werden (je had het anders ook nog wel gratis zelf mogen overschrijven). Maar in een digitale wereld? Zou het niet uitgangspunt moeten zijn dat openbare overheidsinformatie via de website voor iedereen (want openbaar) toegankelijk is? Nu weet ik uit ervaring dat dit veel makkelijker gezegd dan gedaan is. Maar om dat eigen gemis nu te garneren met een flinke factuur voor iemand die toch die informatie wil hebben, is wel heel apart.

Vanuit de gemeente kan ik me de redenering trouwens wel indenken: tjonge, waarom wil iemand dat nou allemaal weten? Die informatie hebben we niet klaar liggen. Dat moet dus uitgezocht worden. En wie gaat dat dan betalen? Kom, laten we daar dan maar leges voor in rekening brengen.

Helaas, dat laatste mag helemaal niet. Nog afgezien van het morele standpunt (openbare informatie moet kostenloos beschikbaar zijn) zijn deze facturen ook juridisch kwestieus: alleen kosten die betrekking hebben op te maken kosten voor de reproductie, mogen namelijk in rekening worden gebracht.